Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жолындағы оқыту мен тәрбиелеудің жаңа әдіс-тәсілдері

Кіріспе

Бүгінгі таңда әлемнің көптеген елдерінде білім беру жүйесінің басты мақсаты – оқушыларды тек теориялық біліммен қаруландырып қана қоймай, оларды өмірде тиімді әрекет жасауға, шешім қабылдауға, ақпаратты талдай білуге, сондай-ақ, қоғамда өзін-өзі дұрыс ұстауға, еңбекке араласуға және коммуникацияға қабілетті азамат етіп тәрбиелеу болып табылады. Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту – осы мақсаттарға жетудің тиімді жолы.

Функционалдық сауаттылық – бұл адамның білімін күнделікті өмірде, нақты жағдайларда тиімді пайдалану қабілеті. Бұл оқушылардың білімді тек пәндік білімдермен шектелмей, оны практикалық тұрғыда қолдануға қабілетті болуын қамтиды.

Негізгі бөлім

1. Функционалдық сауаттылықтың маңызы

Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту бүгінгі білім беру жүйесінің маңызды міндеті. Қазіргі қоғамның талаптарына сай, тек білім емес, сонымен қатар, оқушылардың шешім қабылдау, ақпаратты өңдеу, өз пікірін дәлелдеу және өзгелермен тиімді қарым-қатынас орнату дағдылары да қажет.

Функционалдық сауаттылықты дамыту барысында оқушылар:

• Мәтінді түсініп оқу және оның мағынасын дұрыс түсіндіру дағдыларын қалыптастырады;
• Өмірлік мәселелерге қатысты математикалық және ғылыми білімдерді қолдануға үйренеді;
• Ақпараттық технологияларды тиімді пайдалану қабілетін арттырады;
• Коммуникация және шығармашылық ойлау дағдыларын дамытады.

2. Оқытудың жаңа әдіс-тәсілдері

Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытуға бағытталған оқыту мен тәрбиелеудің жаңа әдіс-тәсілдері әртүрлі әдіс-амалдарды қамтиды. Олардың ішінде:

• Жобалау әдісі – бұл әдіс оқушыларды өздігінен зерттеу жүргізуге, проблеманы анықтап, оны шешудің жолдарын табуға, әрі өз нәтижелерін ұсынуға бағыттайды. Бұл тәсіл оқушылардың шығармашылық және зерттеу қабілеттерін дамытады.
• Сыни ойлау – оқушылардың тек дайын білімді қабылдап қоймай, өздерінің сыни тұрғыдан ойлап, мәселелерге шешім қабылдай алу қабілеттерін дамытуға бағытталған әдіс. Сыни ойлау арқылы оқушылар деректер мен ақпараттарды бағалай біледі, аргументтер мен дәлелдер арқылы ойларын жеткізе алады.
• Оқытуда саралау – әр оқушының жеке қажеттіліктеріне, қабілеттеріне сәйкес оқыту әдісін қолдану. Бұл әдіс оқушылардың өз деңгейіне сай білім алуына және даму мүмкіндігіне жағдай жасайды.
• Проблемалық оқыту – оқушыларға нақты өмірлік мәселелерді шешуге бағытталған тапсырмалар беріледі. Бұл тәсіл балаларды тек қана біліммен емес, оны нақты өмірде қолдану жолдарын іздеуге үйретеді.
• Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану – заманауи құралдар мен ресурстарды қолдана отырып оқушыларды ақпаратпен жұмыс істеуге үйрету. Оқушылар интернет, электронды оқулықтар, мобильді қосымшалар және басқа да технологиялық құралдарды тиімді пайдалану дағдыларын меңгереді.
• Топтық және жұптық жұмыс – бұл әдіс оқушылардың бірігіп жұмыс істеу дағдыларын дамытады, олар топта пікір алмасып, өз идеяларын талқылауға үйренеді. Бұл тәсіл оқушылардың әлеуметтік дағдыларын қалыптастыруға ықпал етеді.
• Рефлексия және өз-өзіне бағалау – оқушылар өз оқу процесін талдай отырып, жетістіктері мен кемшіліктерін бағалайды, осы арқылы өз білімін жетілдіру жолдарын анықтайды. Өз-өзіне баға беру әдісі оқушылардың өзін-өзі реттеу дағдыларын қалыптастырады.

3. Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытуда тәрбиенің рөлі

Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту тек оқыту барысында ғана жүзеге аспайды, сонымен қатар, тәрбие процесінде де маңызды рөл атқарады. Оқушыларды тәрбиелеу арқылы олардың өмірге деген жауапкершілігін, өз-өзін басқару қабілетін және қоғамға пайдалы азамат болу жолында дамуына жағдай жасауға болады.

Тәрбиелік әдістердің арасында:

• Құндылықтарға бағытталған тәрбиелеу – оқушыларды адамгершілік, әділдік, мейірімділік, еңбекке деген құрмет сияқты құндылықтарға үйрету.
• Эмоционалды интеллектіні дамыту – оқушылардың өз эмоцияларын түсіну және реттеу қабілеттерін дамыту, олардың әлеуметтік қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыру.
• Ашық пікірталас пен диалог құру – оқушыларды өз пікірлерін білдіруге, басқалардың пікірін тыңдауға және оларды құрметтеуге тәрбиелеу.

Қорытынды

Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту – білім беру жүйесіндегі маңызды мақсаттардың бірі. Бұл процесс оқушылардың өз білімдерін өмірде қолдануға, кез келген жағдайда шешім қабылдай білуге, сыни ойлауға және ақпаратпен тиімді жұмыс істеуге үйретеді. Заманауи әдіс-тәсілдер арқылы біз оқушыларды тек біліммен ғана емес, сондай-ақ, дағдылармен де қаруландырамыз. Оқытудың жаңа тәсілдері мен тәрбиелеу әдістері оқушыларды жан-жақты дамыған тұлға етіп тәрбиелеуге бағытталған.